Ngày Thalassemia Thế giới (8/5) hàng năm là chiến dịch y tế toàn cầu nhằm nâng cao nhận thức về bệnh Tan máu bẩm sinh - một trong những bệnh lý huyết học di truyền phổ biến nhất hiện nay. Đây không chỉ là dịp để tôn vinh nỗ lực của các bệnh nhân mà còn là thời điểm để ngành y tế đẩy mạnh giáo dục cộng đồng, khẳng định quyền tiếp cận dịch vụ chẩn đoán và điều trị công bằng cho mọi đối tượng.

Năm 2026, chủ đề của Ngày Thalassemia Thế giới được xác định là "Chung tay sàng lọc phát hiện sớm Thalassemia, không để ai bị bỏ lại phía sau". Đây là cam kết quyền bình đẳng trong y tế, nhấn mạnh vai trò của việc tầm soát gen bệnh cho thanh niên trước kết hôn để nâng cao chất lượng giống nòi. Mục tiêu của chủ đề năm nay là tạo ra bước chuyển dịch mạnh mẽ từ điều trị triệu chứng sang phòng ngừa chủ động, dự phòng bệnh thông qua tầm soát gen bệnh trong cộng đồng.

Theo số liệu mới nhất từ Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, tình hình bệnh lý Thalassemia tại Việt Nam đang ở mức báo động với hơn 14 triệu người mang gen bệnh (chiếm khoảng 13% dân số). Đáng lưu ý, gen bệnh hiện diện ở tất cả các tỉnh, thành phố và 54 dân tộc, trong đó tỷ lệ ở người Kinh là 9,8% và các dân tộc thiểu số khác có thể lên tới 30-40%. Mỗi năm, cả nước có thêm 8.000 trẻ sinh ra mắc bệnh, với khoảng 2.000 trẻ bị bệnh thể nặng cần điều trị suốt đời và hàng trăm thai nhi bị phù thai không thể chào đời.

Một trong những nguyên nhân khiến bệnh vẫn tồn tại dai dẳng trong cộng đồng là do đặc tính di truyền lặn đặc trưng. Vì người mang gen bệnh hoàn toàn không có biểu hiện lâm sàng, họ thường chủ quan bỏ qua việc xét nghiệm trước kết hôn, vô tình duy trì sự lưu hành của gen bệnh qua các thế hệ. Hệ quả là trẻ sinh ra phải đối mặt với tình trạng thiếu máu mãn tính, quá tải sắt gây suy đa tạng và biến dạng xương mặt. Đây không chỉ là nỗi đau của riêng cá nhân người bệnh mà còn là nguyên nhân dẫn đến kiệt quệ kinh tế gia đình, tạo ra gánh nặng lớn cho hệ thống điều trị y tế và suy giảm chất lượng giống nòi đối với địa phương.

Hưởng ứng Ngày Thalassemia Thế giới 8/5, chúng ta nhận thức sâu sắc rằng kiểm soát Thalassemia không chỉ là trách nhiệm riêng của ngành y tế mà cần phải có sự chung tay của cả cộng đồng và toàn xã hội. Vì tương lai của thế hệ trẻ Ninh Bình, mỗi cá nhân và gia đình hãy lan toả thông điệp: “Chung tay sàng lọc phát hiện sớm Thalassemia, không để ai bị bỏ lại phía sau" để mỗi gia đình đều là nền tảng vững chắc cho một cộng đồng không còn nỗi đau tan máu bẩm sinh.